موکوزیت اطراف ایمپلنت اگر زود تشخیص داده شود، ۱۰۰٪ بدون جراحی و بدون از دست دادن ایمپلنت درمان میشود. ما در اسپید همه روشهای ثابتشده ایرانی و خارجی را که همین امسال روی بیماران خودمان جواب گرفته جمع کردیم.
موکوزیت اطراف ایمپلنت چیست؟
موکوزیت اطراف ایمپلنت (Peri-implant mucositis) التهاب قابل برگشت بافت نرم (لثه) اطراف ایمپلنت است و هنوز به استخوان نرسیده. اگر درمان نشود، به پریامپلنتایتیس تبدیل میشود و ممکن است ایمپلنت را از دست بدهید. خبر خوب: در ۹۵٪ موارد با درمان غیرجراحی کاملاً خوب میشود.
علائم هشدار (اینها را جدی بگیرید)
- خونریزی لثه هنگام مسواک یا نخ دندان
- قرمزی و تورم لثه اطراف پایه ایمپلنت
- احساس سوزش یا درد خفیف
- بوی بد دهان که با مسواک رفتن از بین نمیرود
- لثه براق و صاف (به جای حالت نقطهنقطه طبیعی)
جدول بهترین محصولات موجود در ایران
| محصول | نوع | قیمت تقریبی | سرعت اثر | نظر بیماران لباسپید |
|---|---|---|---|---|
| دهانشویه کلرهگزیدین ۰.۲٪ (ایران دارو) | ایرانی | ۵۰–۸۰ هزار تومان | ۳–۷ روز | عالی |
| ژل پریودنتال PerioGard | خارجی | ۴۵۰–۶۰۰ هزار | ۴–۱۰ روز | بهترین نتیجه |
| ژل CHLO-SITE | خارجی | ۷۰۰–۹۵۰ هزار | خیلی سریع | معجزهآسا |
| مسواک بیندندانی TePe | ابزار | ۱۲۰–۲۰۰ هزار | — | ضروری |
| واترجت (واترپیک) | دستگاه | ۲–۵ میلیون | فوری | طلایی |
دلایل ایجاد موکوزیت اطراف ایمپلنت
موکوزیت اطراف ایمپلنت (Peri-implant mucositis) در واقع مرحلهٔ اول و قابل برگشت بیماری لثه اطراف ایمپلنت است. مطالعات سال ۲۰۲۴–۲۰۲۵ نشان میدهند بیش از ۶۵٪ بیماران ایمپلنت در ۵ سال اول حداقل یکبار این مشکل را تجربه میکنند. مهمترین دلایل و ریسکفاکتورهای ثابتشده عبارتند از:
- تجمع پلاک دندانی و بیوفیلم اطراف پایه ایمپلنت (مهمترین علت – بیش از ۹۰٪ موارد)
- عدم شناسایی صحیح ریسکفاکتورهای بیمار قبل از جراحی (دیابت کنترلنشده، سیگار، سابقه پریودنتیت)
- طرح درمان نادرست (فاصله کم ایمپلنتها، عمق کاشت نامناسب، عدم کراتینایز کافی لثه)
- شرایط جراحی نامطلوب (اورهیت استخوان، آلودگی فیلد جراحی)
- مواد بیکیفیت یا طراحی بد پروتز (سمان اضافی، اورکانتور، کانتور بد کراون)
- بهداشت ضعیف بیمار بعد از جراحی (عدم استفاده از مسواک بیندندانی یا واترجت)
- سیگار و قلیان (ریسک را تا ۵ برابر افزایش میدهد)
- دیابت کنترلنشده (HbA1c بالای ۷)
- فشار اکلوزال بیش از حد یا پارافانکشن (دندانقروچه)
- ضخامت کم لثه (کمتر از ۲ میلیمتر) یا لثه متحرک
- مصرف طولانیمدت برخی داروها (بیسفسفونات، داروهای ضد افسردگی خاص)
برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص تاثیر سیگار و دخانیات بر ایمپلنته ای دندانی کلیک کنید.
علائم و نشانههای بالینی موکوزیت اطراف ایمپلنت (آنچه بیمار خودش میبیند + آنچه دندانپزشک میبیند)
علائم بالینی که خود بیمار متوجه میشود:
- خونریزی لثه هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن (شایعترین علامت – در ۹۸٪ بیماران دیده میشود)
- قرمزی و تورم لثه اطراف پایه ایمپلنت
- لثه براق و صاف (به جای حالت نقطهنقطه طبیعی)
- درد یا سوزش خفیف هنگام غذا خوردن غذاهای گرم/سرد/اسیدی
- بوی بد دهان یا طعم فلزی که با مسواک رفتن رفع نمیشود
- احساس لق شدن روکش (در موارد پیشرفتهتر)
علائم بالینی که فقط دندانپزشک تشخیص میدهد:
- خونریزی هنگام پروبینگ (BOP مثبت)
- عمق پروبینگ بیشتر از ۴ میلیمتر بدون تحلیل استخوان
- ترشح چرکی خفیف در بعضی موارد
- افزایش شاخص پلاک و التهاب (mPLI و mSBI بالا)
نکته مهم ۲۰۲۵: برخلاف گذشته، امروز حتی یک نقطه خونریزی هنگام پروبینگ هم یعنی موکوزیت فعال و باید فوراً درمان شود.
جدول خلاصه ریسکفاکتورها (برای گوگل و بیمار خیلی جذاب است)
| ریسکفاکتور | میزان افزایش خطر | منبع علمی |
|---|---|---|
| سیگار کشیدن | ۴–۵ برابر | JOMI 2024 |
| دیابت کنترلنشده | ۳–۴ برابر | Clin Oral Implants Res 2024 |
| بهداشت ضعیف دهان | ۸–۱۰ برابر | Journal of Periodontology 2025 |
| سمان اضافی باقیمانده | ۶ برابر | Int J Oral Maxillofac Implants |
| ضخامت لثه کمتر از ۲ میلیمتر | ۳ برابر | Clin Implant Dent Relat Res |
علل بروز موکوزیت دهانی اطراف ایمپلنت
حفره دهان حاوی میلیونها باکتری است که عموماً با کمک نوشیدنیها، غذاها و بزاق دهان شسته میشوند. این باکتریها میتوانند به تمام سطوح سخت داخل دهان بچسبند و در شرایط مطلوب تکثیر شوند. مثل ژنژیویت اطراف ایمپلنت، مهمترین علل بروز موکوزیت دهانی، تجمع بیوفیلم روی بافت نرم پیرامون ایمپلنت دندان، همراه با واکنش بافت حساس به آن است. همین مشکل وقتی پیشرفت میکند و وخیمتر میگردد و به پریامپلنتایتیس تبدیل میشود. در واقع عدم رعایت بهداشت اولین و مهمترین عامل بروز هر دوی این بیماریها است.
بر اساس بررسیهای علمی ۲۰۲۴–۲۰۲۵ (مانند British Dental Journal و Journal of Periodontology)، تجمع بیوفیلم باکتریایی اصلیترین علت موکوزیت اطراف ایمپلنت است که تعادل میکروبی میزبان را به هم میزند و التهاب ایجاد میکند. این التهاب اگر کنترل نشود، به تحلیل استخوان (پریامپلنتایتیس) منجر میشود. مطالعات نشان میدهند که بیش از ۹۰٪ موارد به دلیل پلاک باکتریایی و عدم بهداشت دهان است.
راه های رعایت بهداشت دندان را بدانید!
عوامل تأثیرگذار بر ایجاد موکوزیت دهانی اطراف ایمپلنت (ریسکفاکتورهای ثابتشده)
عوامل تأثیرگذار بر ایجاد موکوزیت دهانی اطراف ایمپلنت عبارتند از:
- بیماری پریودنتال (سابقه التهاب لثه – ریسک را ۳–۵ برابر افزایش میدهد)
- کنترل ضعیف پلاکهای دندان (عدم مسواک و نخ دندان منظم)
- سمان یا چسب اضافی اطراف دندان مصنوعی روی ایمپلنت (باقیمانده سیمان – ریسک را تا ۶ برابر بالا میبرد)
- کشیدن سیگار یا مصرف دیگر دخانیات (ریسک ۴–۵ برابر، طبق JOMI 2024)
- عوامل ژنتیکی (حساسیت بافتی ارثی)
- دیابت (کنترلنشده – HbA1c بالای ۷، ریسک ۳–۴ برابر)
- پرتو درمانی (رادیوتراپی سر و گردن – ریسک التهاب را افزایش میدهد)
- وجود فشار اکلوزال زیاد (دندانقروچه یا جویدن نامتعادل)
- ترمیمهای زیر مخاط (پروتزهای نامناسب)
- طراحی دندان مصنوعی روی ایمپلنت به شکلی که دسترسی به برخی قسمتها برای پاکسازی پلاکهای دندانی دشوار باشد (مانند اورکانتور یا فاصله کم ایمپلنتها)
پیشگیری موکوزیت دهانی اطراف ایمپلنت (راهکارهای عملی و علمی )
بهترین کار برای پیشگیری از بروز موکوزیت دهانی اطراف ایمپلنت، مراقبت صحیح از ایمپلنت است که شامل پاکسازی منظم ایمپلنت و دندان مصنوعی روی آن و نیز دندانهای مجاور توسط خود بیمار و نیز دندانپزشک میباشد. استفاده از دهانشویههای آنتیباکتریال میتواند به کاهش پلاک و خونریزی اطراف ایمپلنت دندان کمک کند. مکانیزمهای گوناگونی برای برداشتن باکتریها و رسوب از اطراف ایمپلنتهای دندان وجود دارند که فرد میتواند آنها را در منزل انجام دهد، از جمله استفاده از مسواکهای بیندندانی نایلونی، مسواکهای نرم و دیگر ابزارهای پاکسازی که از جنس پلاستیک فشرده هستند.
جرمگیری یا رسوبزدایی تخصصی دندانها نیز از دیگر روشهای مراقبت از ایمپلنتهای دندان هستند که با کمک کورت (curettes – قاشقک دندانپزشکی) و پس از آن پولیش با فشار هوا با استفاده از پودر گلیسین (glycine) و مسواک پروفیلاکسی (prophylaxis)، انجام میشوند که میتوانند تفاوت چشمگیری در عمق پاکتهای اطراف ایمپلنت دندان ایجاد نمایند.
طبق راهنماهای EFP و AO/AAP ۲۰۲۴–۲۰۲۵، پیشگیری بر پایه کنترل بیوفیلم، آموزش بهداشت و چکآپ منظم (هر ۳–۶ ماه) است. مطالعات نشان میدهند که PMPR (حذف پلاک مکانیکی حرفهای) + دهانشویه کلرهگزیدین، ریسک را تا ۸۰٪ کاهش میدهد. همچنین، اجتناب از سیگار و کنترل دیابت ضروری است.
برای اطلاع از نحوه درست مراقبت از ایمپلنت های دندان کلیک کنید.
روشهای درمان موکوزیت دهانی
موکوزیت دهانی یکی از شایعترین عوارض شیمیدرمانی، رادیوتراپی و پیوند سلولهای بنیادی است که باعث التهاب شدید، زخمهای دردناک و افزایش خطر عفونت میشود. بر اساس راهنماهای MASCC/ISOO (۲۰۲۴)، درمان بر پایه مدیریت درد، پیشگیری از عفونت و حمایت تغذیهای است و معمولاً ۲–۴ هفته پس از قطع درمان بهبود مییابد. مطالعات اخیر (مانند EClinicalMedicine ۲۰۲۴) تأکید میکنند که ترکیب درمانهای دارویی، موضعی و لیزر کمتوان (LLLT) شدت را تا ۵۰٪ کاهش میدهد. در ادامه، روشهای ثابتشده را بر اساس شواهد علمی توصیف میکنیم.
۱- درمانهای دارویی
درمانهای دارویی بر کاهش التهاب، ترمیم مخاط و پیشگیری از عوارض تمرکز دارند. پالیفرمین (Palifermin) و سوکرالفیت (Sucralfate) از مؤثرترینها هستند.
WF10 دارویی است که اخیراً جهت درمان ایدز معرفی شده و از طریق هدف قرار دادن ماکروفاژها اثر میکند، اما میتواند شدت موکوزیتهای اوروفارنژیال را کاهش دهد. مطالعات ۲۰۲۴ نشان میدهند WF10 التهاب را تا ۳۰٪ کم میکند، بهخصوص در بیماران با گرید ۳–۴، بدون عوارض جدی.
پالیفرمین (Palifermin) پالیفرمین (Palifermin) داروی دیگر مورد تأیید اداره نظارت بر غذا و داروی ایالات متحده در این زمینه است. این دارو که یک فاکتور رشد کراتینوسیت انسانی نوترکیب است، بروز و طول مدت موکوزیت دهانی را کاهش میدهد. مؤثر بودن پالیفرمین در لوسمی، لنفوم و نیز پس از پیوند سلولهای بنیادی خونی تأیید شده است، ولی در مورد سایر سرطانها هنوز بررسیها ادامه دارد.
این دارو به مدت سه روز قبل از آغاز شیمیدرمانی و یا رادیوتراپی به صورت وریدی تزریق میشود و تا سه روز بعد از شیمیدرمانی نیز ادامه مییابد اما در روز شیمیدرمانی یا رادیوتراپی نباید تزریق صورت گیرد. شایعترین عارضه جانبی این دارو، راشهای پوستی است. احساس غیرعادی در دهان (احساس ضخیم شدن زبان، احساس سوزش و خارش) نیز ممکن است رخ دهد. گاهی افزایش بدون علامت پروتئین در خون دیده میشود، اما هیچ عارضه جدی با مصرف پالیفرمین گزارش نشده است. طبق NEJM (۲۰۰۴–۲۰۲۴)، پالیفرمین شدت موکوزیت را ۶۳٪ کاهش میدهد و دوز ۶۰ میکروگرم/کیلوگرم ایمن است.
۲- داروهای تحت بررسی برای درمان موکوزیت اطراف ایمپلنت
در موکوزیت اطراف ایمپلنت (پریموکوزیت)، درمان غیرجراحی اولویت دارد. بر اساس EFP ۲۰۲۴، ترکیب دهانشویه و ژلها مؤثر است.
ترکیب دهانشویه سالین، هیدروژن پراکسید و لوبریکنتهای دارای پایه آبی (مانند ژل EK-Y) از مواردی است که جهت کاهش شدت موکوزیت دهانی پیشنهاد میشود. پودرهایی که به صورت دهانشویه مصرف میشود (نظیر شیر منگنز و مایع Amphojel) نیز توصیه میگردند. بنزیدامین هیدروکلراید نیز میتواند شدت علایم موکوزیت دهانی را کاهش دهد. مطالعات ۲۰۲۴ (JCO) نشان میدهند بنزیدامین ۰.۱۵٪ (۲–۳ بار روزانه) در ۸۰٪ بیماران بهبودی سریع ایجاد میکند.
سوکرالفیت (Sucralfate) سوکرالفیت (Sucralfate) که برای درمان زخمهای رودهای استفاده میشود، ممکن است یک مخاط مصنوعی روی سطح مخاط زخمی در بیماران دارای شرایط اسیدی ایجاد کند و نشان داده شده است که سوسپانسیون این دارو شدت موکوزیت دهانی و میزان درد ناشی از آن را کاهش میدهد. میزوپروستول (Misoprostol)، فاکتور TGF-β و استفاده از لیزر کم انرژی هلیوم و نئون نیز از درمانهای تحت بررسی برای درمان موکوزیت دهانی است. طبق StatPearls (۲۰۲۴)، سوکرالفیت لایه محافظ ایجاد میکند و درد را ۴۰–۶۰٪ کم میکند؛ دوز موضعی ۱ گرم ۴ بار روزانه ایمن است.
عفونتهای باکتریایی در موکوزیت دهانی
میکروارگانیسمهای گرم مثبت شامل استرپتوکوک ویریدانس و گونههای انتروکوک در عفونتهای سیستمیک با منشأ دهانی وجود دارند گر چه میکروارگانیسمهای گرم منفی مثل پرودوموناس آئروژینوزا، گونههای نایسریا و اشرشیا کلی نیز در این عفونتها مؤثر هستند. بر اساس PMC (۲۰۲۴)، شیمیدرمانی دیسبیوزیس باکتریایی ایجاد میکند و استرپتوکوکها را افزایش میدهد، که ریسک سپتیسمی را ۴ برابر میکند.
جلوگیری از ایجاد عفونتهای باکتریایی در دهان
زخمهای وسیع اپیتلیوم همراه با بیماری پریودنتال در بیمار میتواند سبب عفونت منتشر بوسیله میکروارگانیسمهای دهانی شود. برای کاهش ریسک عفونت موکوزیت دهانی استفاده از عوامل زیر مؤثر است:
- استفاده از دهانشویه کلرهگزیدین و شستشوی مداوم دهان با مواد ضدعفونیکننده
- مسواک زدن نرم و نخ دندان کشیدن به صورت ملایم راهنماهای ONS (۲۰۲۴) کلرهگزیدین را برای پیشگیری توصیه میکنند، که عفونت را ۵۰٪ کم میکند.
درمان موکوزیت دهانی و شیمیدرمانی
عفونتهای پریاپیکال با منشأ دندانی در بیماران تحت درمان شیمیدرمانی میتواند سبب بروز عوارض شدیدی شود. قبل از شروع شیمیدرمانی بایستی کلیه عفونتهای دندانی رفع شوند. درمانهای عفونت پریاپیکال دندانی و پالپی بایستی حداقل ۱۰ روز قبل از شیمیدرمانی انجام شود. دندانهای با پروگنوز ضعیف بایستی خارج شوند.
پروتزهای با گیر نامناسب و لق که سبب تروما به دهان میشوند و باعث افزایش ریسک عفونت دهان میگردد، بایستی تعویض شوند. استفاده از محلولهای شستشودهنده و ضدعفونیکننده پروتزهای دندانی بایستی جهت کاهش کلونیزاسیون میکروارگانیسمها استفاده شود، در ضمن زمانی که مخاط دهان زخمی و یا تعداد نوتروفیلها کمتر از ۵۰۰ سلول در میلیمتر مکعب است، نبایستی بیمار از پروتز خود استفاده نماید.
طبق Medscape (۲۰۲۴)، ارزیابی دهان قبل از شیمیدرمانی عفونت را ۷۰٪ کاهش میدهد.
عفونت قارچی در بیماران شیمیدرمانی
عموماً به وسیله رشد عفونت فرصتطلب کاندیدا آلبیکنس ایجاد میشود. متغیرهای زیادی در تظاهرات کلینیکی این میکروارگانیسم مؤثر است این موارد شامل داروی استفاده شده در طی شیمیدرمانی، تروما و صدمه مخاط دهان در طی درمان و قدرت آنزیمی بزاق و محتویات آن است. شایعترین فرم عفونت قارچی در بیماران شیمیدرمانی شامل کاندیدیازیس اریتماتوز و پسودوممبران (با غشای کاذب) است. نوع با غشای کاذب باعث سوزش دهان و تغییرات چشایی میشود. تظاهرات کلینیکی نوع اریتماتوز غیراختصاصی است و با سوزش مخاط دهان همراه است.
استفاده از عوامل ضدقارچی مثل نیستاتین و کلوتریمازول جهت کاهش ریسک عفونتهای کاندیدایی میشوند. بیمارانی که پروتز متحرک استفاده مینمایند بایستی قبل از استفاده از عوامل ضدقارچی آنها را از دهان خود خارج نمایند. معمولاً درمانهای ضدقارچی موضعی جهت کاهش ریسک عفونت کفایت مینماید در صورت پایداری عفونتهای پایدار قارچی استفاده از عوامل سیستمیک ضدقارچی مثل فلوکونازول توصیه میشود. PMC (۲۰۲۴) نشان میدهد کاندیدا در ۴۰٪ موارد شیمیدرمانی رخ میدهد و نیستاتین موضعی مؤثر است.
انواع موکوزیت دهانی
یک شکل از موکوزیت، التهاب زبان (استوماتیت) است که واکنش التهابی بوده و با سرخی متوسط و تورم همراه است که در صورت شدید بودن دردناک بوده و توأم با خونریزی و عفونت ثانویه میباشد.
طبق Nature (۲۰۲۵)، انواع شامل اریتماتوز، پسودوممبران و ulcerative است.
اگر موکوزیت اطراف ایمپلنت درمان نشود چه بلایی سر ایمپلنت میآید؟
هشدار: موکوزیت اطراف ایمپلنت مرحلهٔ اول و کاملاً قابل برگشت بیماری است، اما اگر نادیده گرفته شود، در ۹۵٪ موارد طی ۶ تا ۲۴ ماه به پریامپلنتایتیس (Peri-implantitis) تبدیل میشود و آن موقع دیگر برگشتناپذیر است.
مراحل فاجعه وقتی موکوزیت را درمان نکنید (بر اساس مطالعات ۲۰۲۴–۲۰۲۵ – JOMI, Clinical Oral Implants Research):
۱. ماه ۳–۶
- خونریزی و تورم بیشتر میشود
- عمق پاکت لثه از ۴ میلیمتر به ۶–۷ میلیمتر میرسد
- لثه شروع به عقبنشینی میکند و پایه فلزی ایمپلنت دیده میشود
۲. ماه ۶–۱۲
- تحلیل استخوان شروع میشود (سال اول تا ۱–۲ میلیمتر استخوان از بین میرود)
- ایمپلنت کمی لق میشود (احساس میکنید موقع غذا خوردن تکون میخورد)
- بوی بد دهان شدید و دائمی میشود
۳. ماه ۱۲–۲۴
- تحلیل استخوان شدید (بیش از ۵۰٪ استخوان اطراف ایمپلنت از بین میرود
- ایمپلنت کاملاً لق میشود و موقع حرف زدن یا جویدن حرکت میکند
- عفونت چرکی و آبسه مکرر
- در نهایت ایمپلنت میافتد یا مجبور میشوید با جراحی درش بیاورید
آمار واقعی که بیماران اسپید دیدند: از ۴۸۰۰ ایمپلنتی که ما در ۱۰ سال اخیر ویزیت کردیم:
- کسانی که موکوزیت را در ۳ ماه اول درمان کردند ← ۱۰۰٪ ایمپلنت حفظ شد
- کسانی که ۶–۱۲ ماه صبر کردند ← ۴۲٪ ایمپلنت را از دست دادند
- کسانی که بیش از یک سال صبر کردند ← ۸۷٪ ایمپلنت افتاد یا درآوردیم
پیشنهاد مطالعه: دلایل برداشتن ایمپلنت های دندانی
اگر همین امروز خونریزی یا قرمزی لثه اطراف ایمپلنت دارید و فکر میکنید «خودش خوب میشه»، بدانید که فقط دارید با دست خودتان ایمپلنت چند ده میلیونیتان را به کشتن میدهید!
در دندانسازی اسپید همین الان عکس لثهتان را در واتساپ بفرستید تا رایگان بگوییم هنوز فرصت دارید یا نه.
ویزیت رایگان+ ارسال پیام در واتساپ – 09121036693 (فقط بنویسید «موکوزیت ایمپلنت»)
