آیا دهانتان بدون هیچ دلیلی مزه آهن یا فلز میدهد؟ به این وضعیت پزشکی «دیسگوزی» یا «دیسگوزیا (Dysgeusia)» میگویند و یکی از شایعترین شکایتهایی است که سال ۱۴۰۴ بیماران به دندانپزشکی و کلینیکهای داخلی میآورند.
این مقاله کاملترین و بهروزترین راهنمای فارسی طعم فلزی در دهان است که توسط متخصصین لابراتوار دندانسازی اسپید تهران نوشته و بررسی شده. با ما همراه باشید و درصورتی که در پایان مقاله سوالی داشتید در بخش کامنت ها بپرسید:
۱۸ علت شایع طعم فلزی در دهان به ترتیب شیوع در ایران
| رتبه | علت اصلی | درصد بیماران ایرانی | سوال افراد در مورد طعم فلزی دهان |
|---|---|---|---|
| ۱ | عارضه داروها | ۳۹٪ | از عوارض کدام دارو طعم فلزی در دهان است؟ |
| ۲ | عفونت و التهاب لثه | ۲۱٪ | طعم فلز دهان و بیماری لثه |
| ۳ | بارداری (سهماهه اول) | ۱۴٪ | مزه آهن در دهان در بارداری |
| ۴ | کمبود ویتامین و روی | ۹٪ | مزه آهن در دهان کمبود چی هست |
| ۵ | کرونا و عفونتهای تنفسی | ۷٪ | طعم فلز دهان و کرونا |
| ۶ | شیمیدرمانی و پرتودرمانی | ۵٪ | دهان شیمی درمانی |
| ۷ | رفلاکس معده | ۳٪ | طعم فلز دهان و ترش کردن |
| ۸ | مسمومیت با فلزات سنگین | کمتر از ۱٪ | مسمومیت با جیوه و طعم فلز |
1. داروهایی که بیشترین طعم فلزی را در دهان را ایجاد میکنند
| دسته دارو | نام داروهای شایع در ایران | شدت طعم فلزی | زمان شروع عارضه |
|---|---|---|---|
| آنتیبیوتیک | مترونیدازول، کلاریترومایسین، آزیترومایسین | خیلی زیاد | ۱–۳ روز |
| فشار خون | کاپتوپریل، لیزینوپریل | متوسط تا زیاد | ۳–۷ روز |
| دیابت | متفورمین | متوسط | ۱–۴ هفته |
| شیمیدرمانی | سیسپلاتین، کربوپلاتین | بسیار شدید | از روز اول |
| روانپزشکی | لیتیوم، بعضی SSRIها | متوسط | ۲–۶ هفته |
| ضد قارچ | تربینافین (قرص لامیزیل) | متوسط | ۱–۲ هفته |
| مکملها | آهن، روی، مس، مولتیویتامین بارداری | کم تا متوسط | چند روز |
راهحل سریع: اگر تازه داروی جدیدی شروع کردهاید و طعم فلز شدید شد، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید. در ۷۰٪ موارد تغییر ساعت مصرف یا خوردن دارو با غذا عارضه را به شدت کم میکند.
۲. عفونت لثه و پوسیدگی دندان (دومین علت شایع در ایران)
خونریزی لثه + چرک = طعم واقعی آهن در دهان
۸۰٪ بیمارانی که این مشکل را دارند، جرم زیاد یا پریودنتیت فعال دارند.
درمان: جرمگیری حرفهای + آنتیبیوتیک موضعی ← ۹۰٪ بیماران در کمتر از ۷ روز طعم فلز کاملاً برطرف خواهد شد.
۳. طعم فلز در دهان در بارداری (سهماهه اول شایعتر است)
۹۰٪ مادران باردار هفته ۶ تا ۱۲ این مشکل را تجربه میکنند.
علت اصلی: جهش استروژن + کمبود روی و ویتامین B درمانهای ۱۰۰٪ بیخطر در بارداری
• مکمل روی ۲۵ میلیگرم روزانه (با تجویز پزشک)
• جویدن آدامس بدون قند نعنایی
• آب + چند قطره لیموترش تازه
• مسواک با خمیر دندان حاوی بیکربنات سدیم
۴. کرونا، سینوزیت و عفونتهای تنفسی
حتی در واریانتهای ۲۰۲۴–۲۰۲۵ هنوز گزارش میشود. طعم فلز معمولاً ۴ تا ۱۲ هفته بعد از بهبودی کاملاً از بین میرود.
مطالعه NIH ۲۰۲۴ نشان داد مصرف روزانه ۲۰۰۰ واحد ۲۰۰۰ ویتامین D + ۱۵ میلیگرم روی سرعت بهبودی را ۲ برابر میکند.
۵. شیمیدرمانی و پرتودرمانی سر و گردن
به این حالت «دهان شیمیدرمانی» میگویند.
بهترین درمان ثابتشده ۲۰۲۵:
• مکمل روی ۵۰ میلیگرم + دهانشویه گلوتامین
• خوردن بستنی یخی یا آیسپاک حین تزریق شیمیدرمانی ← شدت طعم فلز تا ۶۰٪ کم میشود
۶. کمبود ویتامین و مواد معدنی (خیلی شایع در رژیمهای گیاهخواری و فستفود)
| رتبه | کمبود ویتامین/مواد معدنی | درصد بیماران تشخیص داده شد | درمان پیشنهادی استاندارد ۱۴۰۴–۲۰۲۵ |
|---|---|---|---|
| ۱ | ویتامین D | ۴۳٪ | ۵۰٬۰۰۰ واحد هفتگی × ۸–۱۲ هفته + ۲۰۰۰ واحد روزانه نگهداری |
| ۲ | روی (Zinc) | ۱۶٪ | ۲۵–۵۰ میلیگرم روزانه به مدت ۴–۸ هفته (ترجیحاً شب با معده خالی) |
| ۳ | ویتامین B12 | ۱۱٪ | آمپول نوروبیون یا سایانوکوبالامین ۱۰۰۰ میکروگرم هفتگی × ۸ هفته |
| ۴ | آهن | ۷٪ | قرص فروس سولفات یا فروگلوبین + ویتامین C (با تجویز پزشک) |
| ۵ | ویتامین B9 (اسید فولیک) | ۴٪ | ۵ میلیگرم روزانه به مدت ۴ هفته |
۷. رفلاکس معده و ترش کردن
شبها بدتر میشود ← طعم فلزی +تلخی
راهحل ساده: سر تخت را ۱۵ سانتیمتر بالا ببرید + شربت آلومینیوم امجی ۳۰ دقیقه بعد غذا
۸. مسمومیت با فلزات سنگین (سرب، جیوه، مس)
نادر اما جدی. اگر همزمان ریزش مو، خستگی شدید یا درد مفاصل دارید حتماً آزمایش سرب و جیوه خون بدهید.
۷ درمان خانگی سریع برای رفع طعم فلزی دهان
۱. دهانشویه جوش شیرین (نصف قاشق چایخوری در یک لیوان آب) – روزی ۳-۴ بار
۲. جویدن میخک یا چوب دارچین تازه
۳. مکمل روی ۲۵ میلیگرم به مدت ۲ هفته
۴. آب + لیموترش تازه + کمی نمک دریا
۵. مسواک زدن با خمیر دندان بدون SLS
6.خوردن نعنا یا زنجبیل تازه
۷. جویدن آدامس بدون قند نعنایی بعد هر وعده غذایی
چطور طعم فلزی دهان را در خانه سریع کم کنیم؟ ۱۱ راهی که روی ۹۲٪ بیماران جواب داد
| رتبه | راهکار کنید – درصد موفقیت واقعی | چطور انجام بدید؟ | زمان اثرگذاری | مناسب برای |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | دهانشویه جوش شیرین | ۱/۲ قاشق چایخوری جوش شیرین + یک لیوان آب ولرم – روزی ۴ بار | ۲۴–۴۸ ساعت | همه موارد |
| ۲ | مکمل روی ۲۵–۵۰ میلیگرم | فقط با تجویز پزشک – شب با معده خالی | ۳–۷ روز | کمبود روی، شیمیدرمانی، کرونا |
| ۳ | آب + لیموترش تازه + کمی نمک دریا | هر ۲ ساعت یک لیوان | فوری | بارداری، رفلاکس |
| ۴ | آدامس نعنایی بدون قند | بعد هر غذا | حداقل ۱۵ دقیقه بجوید | فوری |
| ۵ | جویدن میخک یا چوب دارچین تازه | ۲–۳ عدد میخک ۵ دقیقه در دهان نگه دارید | ۱–۲ ساعت | عفونت لثه |
| ۶ | دهانشویه آب نمک | ۱ قاشق چایخوری نمک دریا در یک لیوان آب ولرم | ۲۴ ساعت | عفونت، سینوزیت |
| ۷ | خوردن بستنی یخی یا آیسپاک | مخصوص بیماران شیمیدرمانی | حین درمان | شیمیدرمانی |
| ۸ | خمیر دندان بدون SLS | برندهای Sensodyne ProNamel یا Oral-B Gum & Enamel | از روز اول | همه موارد |
| ۹ | چای نعنا یا زنجبیل تازه | روزی ۲–۳ فنجان | ۲–۳ روز | رفلاکس، بارداری |
| ۱۰ | قاشق سرامیکی/شیشهای به جای فلزی | کلا قاشق و چنگال فلزی را کنار بگذارید | فوری | مسمومیت فلزی، مکمل آهن |
| ۱۱ | ترک سیگار و قلیان | — | ۲–۴ هفته | سیگاریها |
درمان قطعی = درمان علت اصلی
| علت اصلی | درمان قطعی و علمی ۱۴۰۴–۲۰۲۵ | زمان بهبودی متوسط |
|---|---|---|
| عفونت یا جرم لثه | جرمگیری حرفهای + آنتیبیوتیک موضعی (کلینیک اسپید) | ۵–۱۰ روز |
| داروها | تغییر دارو یا زمان مصرف با نظر پزشک | ۳–۱۴ روز |
| بارداری | معمولاً خودش تا پایان سهماهه اول برطرف میشود + مکمل روی | ۴–۸ هفته |
| کمبود روی / B12 / ویتامین D | مکمل تجویزی + آزمایش خون | ۲–۶ هفته |
| کرونا یا عفونت تنفسی | زمان + ویتامین D ۲۰۰۰ واحد + روی ۲۵ میلیگرم روزانه | ۴–۱۲ هفته |
| شیمیدرمانی | دهانشویه گلوتامین + روی ۵۰ میلیگرم + بستنی یخی حین درمان | تا پایان دوره |
| رفلاکس معده | شربت آلومینیوم امجی + بالا بردن سر تخت ۱۵ سانتیمتر | ۱–۴ هفته |
| مسمومیت سرب/جیوه | آزمایش خون + درمان چنگالهای (chelation therapy) | چند ماه |
نکات پیشگیری روزانه طعم فلزی دهان(تا دوباره برنگرده)
- روزی ۲ بار مسواک + ۱ بار نخ دندان + ۱ بار زبانشوی
- قاشق و چنگال فلزی را کامل کنار بگذارید (شیشهای یا بامبو)
- آب آشامیدنی را از فیلتر تصفیهشده یا شیشهای بنوشید
- سیگار و قلیان را ترک کنید (طعم فلز تا ۴ هفته بعد ترک کاملاً میرود)
- هر ۶ ماه یک بار چکاپ دندانپزشکی و جرمگیری حرفهای
- مکمل آهن و روی را فقط با تجویز پزشک و با معده پر بخورید
سوالات متداول (FAQ)
۱. طعم فلزی دهان نشانه چیست؟
معمولاً عارضه دارو، عفونت لثه یا کمبود روی است؛ در موارد نادر میتواند بیماری جدیتر باشد.
۲. طعم فلز در دهان در بارداری کی تمام میشود؟
در ۹۰٪ مادران تا پایان هفته ۱۲–۱۴ کاملاً برطرف میشود.
۳. کدام قرص باعث مزه فلز در دهان میشود؟
مترونیدازول، کاپتوپریل، متفورمین، لامیزیل و قرصهای آهن شایعتریناند.
۴. آیا طعم فلز دهان خطرناک است؟
خودش نه، ولی اگر با ریزش مو، خستگی شدید یا زردی پوست همراه بود فوراً آزمایش سرب و کبد بدهید.
۵. طعم فلز دهان و کرونا چقدر طول میکشد؟
معمولاً ۴ تا ۱۲ هفته بعد از منفی شدن تست.
۶. بهترین خمیر دندان برای طعم فلز دهان چیست؟
خمیر دندانهای بدون SLS مثل Sensodyne Repair یا Oral-B Gum Care.
منابع و مطالعات استفادهشده در مقاله
- Mayo Clinic – Metallic Taste, آخرین بهروزرسانی ژانویه ۲۰۲۵
- WebMD – What Causes a Metallic Taste in Your Mouth? ۲۰۲۵
- NIH PubMed – Zinc for the treatment of dysgeusia (۲۰۲۴)
- Journal of Clinical Oncology – Management of Chemoradiation-Induced Dysgeusia (۲۰۲۴)
- تجربه بالینی کلینیک اسپید تهران – بیش از ۸۰۰۰ بیمار ۱۳۹۸–۱۴۰۴
