پریدگی یا Chipping پرسلن در روکش PFM یکی از مشکلاتی است که ممکن است بعد از مدتی در روکشهای فلز-سرامیک دیده شود. این پریدگی میتواند از یک لبپریدگی کوچک در لبه روکش شروع شود یا به شکست بخش بزرگتری از پرسلن برسد.
اما هر پریدگی به معنی خراب بودن کامل روکش نیست.
علت پریدگی پرسلن روکش PFM میتواند به عواملی مانند طراحی و ضخامت لایه پرسلن، شکل و پشتیبانی فریم فلزی، تماسهای اکلوزالی، دندان مقابل، دندانقروچه، شرایط ساخت و تنشهای ایجادشده در فرایند پخت و سرد شدن مربوط باشد.
بنابراین قبل از تصمیم برای تعویض روکش، باید مشخص شود پریدگی چقدر است، کجای روکش اتفاق افتاده و علت ایجاد آن چیست.
در این مقاله از نگاه تخصصی لابراتوار پروتزهای دندانی اسپید بررسی میکنیم چرا پرسلن روکش PFM میپرد، چه عواملی احتمال آن را بیشتر میکنند و چه زمانی میتوان به ترمیم یا اصلاح روکش فکر کرد.
روکش PFM چیست و چرا پرسلن آن میپرد؟
روکش PFM یا Porcelain-Fused-to-Metal از یک فریم فلزی تشکیل میشود که لایههای پرسلن روی آن ساخته و پخته میشوند.
این ساختار دو لایه، سالهاست در پروتز ثابت استفاده میشود و در شرایط مناسب میتواند عملکرد بالینی خوبی داشته باشد. در یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز جدید در سال ۲۰۲۶، میزان بقای پنجساله روکشهای تکواحدی فلز-سرامیک حدود ۹۷.۱٪ گزارش شده است؛ بنابراین وجود امکان Chipping به معنی ناموفق بودن کلی PFM نیست.
مشکل زمانی ایجاد میشود که بخشی از پرسلن دچار ترک، شکست یا جداشدگی شود.
در این شرایط، علت میتواند فقط یک ضربه یا فشار اتفاقی نباشد؛ بلکه ترکیبی از طراحی، اکلوژن، شرایط بیمار و نحوه ساخت روکش در ایجاد مشکل نقش داشته باشد.
مهمترین علتهای پریدگی پرسلن روکش PFM چیست؟
مهمترین عوامل را میتوان در چند گروه بررسی کرد:
- فشار و تماس نامناسب اکلوزالی
- دندانقروچه و نیروهای شدید
- طراحی نامناسب فریم فلزی
- ضخامت یا حمایت ناکافی پرسلن
- شکل و آناتومی نامناسب روکش
- تنشهای حرارتی ایجادشده هنگام ساخت
- ضربه یا فشار متمرکز روی لبه پرسلن
- مشکلات مربوط به ترمیم قبلی یا تغییر شرایط دهان
۱. فشار اکلوزالی نامناسب
یکی از مهمترین مواردی که باید هنگام بررسی پریدگی پرسلن PFM به آن توجه کرد، نحوه توزیع نیروهای جویدن است.
اگر تماس اکلوزالی روی بخش نامناسبی از پرسلن متمرکز شود، نیروی وارده میتواند باعث ایجاد تنش و در نهایت ترک یا شکست پرسلن شود.
این موضوع بهخصوص زمانی اهمیت دارد که روکش در ناحیهای قرار گرفته باشد که تحت نیروهای جویدن بیشتری قرار میگیرد.
به همین دلیل، صرفاً انتخاب PFM یا یک متریال دیگر تعیینکننده نیست؛ طراحی ترمیم و نحوه قرارگیری تماسها نیز اهمیت دارد.
مرورهای جدیدتر درباره دوام ترمیمهای تکواحدی نیز نقش عواملی مانند طراحی، انتخاب ماده، تنظیم اکلوژن و نیروهای عملکردی را در طول عمر ترمیمها مورد تأکید قرار دادهاند.
۲. دندانقروچه و فشارهای شدید
دندانقروچه میتواند نیروهای تکرارشونده و غیرطبیعی زیادی به ترمیم وارد کند.
در چنین شرایطی حتی اگر روکش از نظر ساختاری مناسب باشد، فشارهای مکرر میتوانند احتمال شکست یا پریدگی لایه سرامیکی را افزایش دهند.
به همین دلیل هنگام بررسی یک PFM شکسته یا لبپرشده، فقط خود روکش را نباید دید؛ شرایط اکلوزالی و عادات عملکردی بیمار نیز باید توسط دندانپزشک بررسی شود.
مرور نظاممند سال ۲۰۲۵ درباره ارتباط براکسیسم با شکست ترمیمهای دندانی نیز این ارتباط را مورد بررسی قرار داده است.
۳. طراحی فریم فلزی و حمایت ناکافی از پرسلن
پرسلن روی فریم فلزی قرار میگیرد و نحوه طراحی این فریم میتواند بر پشتیبانی از لایه سرامیکی تأثیر داشته باشد.
اگر بخشهایی از پرسلن بدون حمایت کافی قرار بگیرند یا ضخامت و فرم آن برای شرایط کیس مناسب نباشد، احتمال تمرکز تنش در آن ناحیه بیشتر میشود.
به همین دلیل ساخت PFM فقط به «پختن پرسلن روی فلز» محدود نمیشود.
طراحی فریم، فضای موجود برای پرسلن، فرم آناتومیک و هماهنگی این اجزا باید از ابتدا در کنار یکدیگر دیده شوند.
۴. ضخامت نامناسب لایه پرسلن
پرسلن باید فضای کافی و طراحی مناسب برای ایجاد فرم طبیعی و مقاوم داشته باشد.
اگر فضای موجود برای لایه سرامیکی محدود باشد، ممکن است تکنسین مجبور شود ضخامت یا فرم پرسلن را به شکلی تغییر دهد که با شرایط ایدهآل فاصله داشته باشد.
از طرف دیگر، افزایش بیش از حد ضخامت یک لایه سرامیکی نیز لزوماً به معنی افزایش مقاومت نیست.
در واقع، تعادل بین فریم، پرسلن، آناتومی روکش و فضای اکلوزالی اهمیت بیشتری دارد.
۵. تنشهای ایجادشده هنگام ساخت PFM
یکی از موضوعات تخصصی در شکست پرسلن، تنشهای حرارتی باقیمانده است.
پرسلن و فلز هنگام حرارت دیدن و سپس سرد شدن، رفتار حرارتی یکسانی ندارند. تفاوت در ویژگیهای حرارتی این دو ماده میتواند بر وضعیت تنش داخل سیستم فلز-پرسلن تأثیر بگذارد.
مطالعات آزمایشگاهی و مدلسازی نیز نشان دادهاند که شرایط حرارتی و تفاوت ویژگیهای مواد میتوانند در ایجاد تنشهای باقیمانده در سیستم PFM نقش داشته باشند.
بنابراین فرآیند ساخت و پخت سرامیک بخشی از داستان Chipping است و نباید همه موارد پریدگی را صرفاً به فشار جویدن نسبت داد.
آیا پریدگی پرسلن PFM به معنی خراب شدن کامل روکش است؟
خیر.
این یکی از مهمترین نکات این مقاله است.
پریدگی پرسلن در همه موارد به معنی نیاز قطعی به ساخت روکش جدید نیست.
تصمیم به ترمیم، اصلاح یا تعویض به عواملی مانند موارد زیر بستگی دارد:
- اندازه و عمق شکست
- محل پریدگی
- وضعیت فریم فلزی
- وضعیت دندان زیر روکش
- وضعیت مارجین
- اکلوژن و تماسهای دندانی
- وجود یا عدم وجود ترکهای گسترده
- امکان اصلاح سطح آسیبدیده
- شرایط زیبایی کیس
بنابراین بهتر است ابتدا علت و وسعت آسیب مشخص شود و سپس درباره ادامه کار تصمیمگیری شود.
پریدگی کوچک پرسلن PFM؛ ترمیم میشود یا باید تعویض شود؟
در برخی موارد، اگر آسیب محدود باشد، دندانپزشک میتواند بر اساس شرایط کیس گزینههایی مانند پولیش، اصلاح یا ترمیم داخل دهان را بررسی کند.
اما اگر شکست گسترده باشد، فریم یا ساختار اصلی مشکل داشته باشد، مارجین مناسب نباشد یا علت اصلی همچنان وجود داشته باشد، ممکن است ساخت مجدد روکش منطقیتر باشد.
در واقع سؤال درست فقط این نیست که:
«پرسلن چقدر پریده است؟»
بلکه باید پرسید:
«چرا پریده و آیا ساختار باقیمانده روکش قابلیت ادامه کار دارد؟»
مرورهای تخصصی مربوط به ترمیم شکستهای پرسلن نیز بر ارزیابی نوع شکست و انتخاب روش درمان متناسب با شرایط ترمیم تأکید دارند.
چه زمانی تعویض روکش PFM منطقیتر است؟
تعویض ممکن است زمانی مطرح شود که آسیب فقط محدود به یک لبپریدگی کوچک نباشد.
برای مثال:
- بخش قابل توجهی از پرسلن شکسته باشد.
- فریم یا ساختار اصلی روکش آسیب دیده باشد.
- روکش از نظر فیت یا مارجین مشکل داشته باشد.
- پوسیدگی یا مشکل دندان زیر روکش وجود داشته باشد.
- اکلوژن نامناسب باعث تکرار شکست شده باشد.
- ترمیم قبلی دیگر نتیجه قابل قبول از نظر عملکرد یا زیبایی نداشته باشد.
در چنین شرایطی ساخت یک ترمیم جدید میتواند منطقیتر از تکرار ترمیم سطحی باشد.
برای آشنایی با سایر دلایل تعویض روکش، مقاله دلایل تعویض روکش دندان را هم ببینید.
آیا پریدگی PFM قابل پیشگیری است؟
هیچ روش ساخت یا متریالی نمیتواند احتمال شکست را به صفر برساند، اما طراحی صحیح و توجه به عوامل خطر میتواند احتمال بروز مشکل را کاهش دهد.
در یک روکش PFM باید به مجموعهای از عوامل توجه شود:
طراحی مناسب
فریم باید از لایه پرسلن پشتیبانی مناسبی ایجاد کند.
فضای کافی
فضای آمادهسازی باید امکان ایجاد فرم مناسب فریم و پرسلن را فراهم کند.
توجه به اکلوژن
تماسهای عملکردی باید توسط دندانپزشک بررسی و در صورت نیاز تنظیم شوند.
انتخاب متریال مناسب
PFM تنها گزینه موجود نیست و انتخاب ماده باید بر اساس شرایط هر کیس انجام شود.
ساخت دقیق لابراتواری
کیفیت فریم، لایهگذاری، فرم آناتومیک، پخت و کنترل نهایی میتوانند بر نتیجه نهایی تأثیر بگذارند.
آیا زیرکونیا کمتر از PFM دچار پریدگی میشود؟
این سؤال را نباید با یک «بله» یا «خیر» ساده جواب داد.
نوع زیرکونیا و طراحی ترمیم اهمیت دارد.
شواهد جدید نشان میدهند که روکشهای مونولیتیک نسبت به انواع ونیرشده میتوانند میزان کمتری از شکست و Chipping سرامیکی داشته باشند. متاآنالیز سال ۲۰۲۶ نیز کاهش شکست و Chipping را در طراحیهای مونولیتیک زیرکونیا و لیتیوم دیسیلیکات در مقایسه با انواع ونیرشده گزارش کرده است.
از طرف دیگر، مقایسه زیرکونیا و PFM به شرایط کیس بستگی دارد و نمیتوان گفت یک ماده در تمام شرایط برای همه بیماران بهتر است.
برای مقایسه کامل این دو گزینه، مقاله روکش زیرکونیا یا PFM را بخوانید.
پریدگی PFM در روکش ایمپلنت
در روکشهای ایمپلنت نیز ممکن است مشکلات سرامیکی از جمله Chipping اتفاق بیفتد، اما شرایط این ترمیمها با روکش دندان طبیعی کاملاً یکسان نیست.
نوع اتصال روکش، طراحی اباتمنت، فضای موجود، اکلوژن، نوع متریال و طراحی پروتز همگی باید در نظر گرفته شوند.
در یک مرور سیستماتیک روی روکشهای تکواحدی ایمپلنت، میزان بقای پنجساله روکشهای فلز-سرامیک و زیرکونیا بالا گزارش شد و میزان Chipping پرسلن در دو گروه در آن مطالعه نزدیک به هم بود؛ بنابراین انتخاب متریال باید بر اساس شرایط کیس انجام شود، نه صرفاً بر اساس یک ویژگی منفرد.
برای لابراتوار، اطلاعات دقیق کیس ایمپلنت اهمیت زیادی دارد؛ از جمله نوع سیستم ایمپلنت، نوع اباتمنت یا رستوریشن موردنظر، اطلاعات رنگ و فرم و دستور ساخت دندانپزشک.
اگر دندانپزشک برای روکش ایمپلنت، PFM یا زیرکونیا کیس دارد، هماهنگی دقیق بین مطب و لابراتوار میتواند به کاهش خطاهای ساخت و اصلاحات بعدی کمک کند.
نقش لابراتوار در جلوگیری از پریدگی پرسلن چیست؟
لابراتوار فقط محل «ساخت روکش» نیست؛ کیفیت طراحی و اجرای ترمیم نیز بخشی از نتیجه نهایی است.
در لابراتوار اسپید، هنگام ساخت روکشهای PFM توجه به مواردی مانند:
- طراحی فریم
- فضای موجود برای پرسلن
- فرم آناتومیک
- ضخامت و پشتیبانی ونیر
- هماهنگی رنگ و فرم
- کنترل مراحل ساخت
- بررسی نهایی ترمیم
اهمیت دارد.
البته ارزیابی داخل دهان و تنظیم نهایی اکلوژن بر عهده دندانپزشک است و لابراتوار جایگزین بررسی بالینی نیست.
اگر PFM شما پریده، چه اطلاعاتی برای لابراتوار مهم است؟
اگر قرار است روکش برای بررسی، اصلاح یا ساخت مجدد به لابراتوار ارسال شود، اطلاعات کیس میتواند روند کار را دقیقتر کند.
برای مثال:
- دندان موردنظر
- نوع ترمیم
- محل و اندازه پریدگی
- عکس واضح از ناحیه
- وضعیت روکش قبلی
- نوع دندان مقابل
- اطلاعات مربوط به ایمپلنت در صورت وجود
- رنگ موردنظر
- درخواست دندانپزشک درباره طراحی یا متریال جدید
برای کیسهای پیچیدهتر، ارسال عکس و توضیحات دقیقتر میتواند به ارتباط بهتر میان مطب و لابراتوار کمک کند.
آیا همیشه باید PFM را با زیرکونیا جایگزین کرد؟
نه.
اگر PFM دچار Chipping شده باشد، تصمیم برای ساخت مجدد الزاماً به معنی «تعویض با زیرکونیا» نیست.
ابتدا باید مشخص شود:
- علت شکست چه بوده؟
- وضعیت دندان چگونه است؟
- فضای ترمیم چقدر است؟
- شرایط اکلوژن چگونه است؟
- نیاز زیبایی کیس چقدر است؟
- دندان در ناحیه قدامی است یا خلفی؟
- بیمار براکسیسم دارد یا خیر؟
- روکش برای دندان طبیعی است یا روکش ایمپلنت؟
بعد از بررسی این عوامل، میتوان درباره PFM، زیرکونیا یا سایر گزینههای مناسب تصمیم گرفت.
این دقیقاً همان جایی است که انتخاب متریال باید بر اساس کیس انجام شود، نه صرفاً محبوبیت یک ماده.
جمعبندی؛ علت پریدگی پرسلن روکش PFM چیست؟
پریدگی پرسلن PFM معمولاً یک علت واحد ندارد.
فشار اکلوزالی، دندانقروچه، طراحی فریم، حمایت پرسلن، ضخامت و فرم ونیر و همچنین تنشهای ایجادشده در فرآیند ساخت میتوانند در بروز این مشکل نقش داشته باشند.
از طرف دیگر، هر پریدگی به معنی تعویض کامل روکش نیست. در موارد محدود ممکن است ترمیم یا اصلاح امکانپذیر باشد، اما در شکستهای گسترده یا زمانی که خود طراحی یا ساختار روکش مشکل دارد، ساخت مجدد میتواند گزینه مناسبتری باشد.
برای انتخاب متریال جدید نیز بهتر است شرایط هر کیس بررسی شود و صرفاً بر اساس این تصور که «زیرکونیا همیشه بهتر است» تصمیمگیری نشود.
سوالات متداول
علت اصلی پریدگی پرسلن روکش PFM چیست؟
پریدگی میتواند به عوامل مختلفی مانند فشار اکلوزالی، دندانقروچه، طراحی فریم، حمایت ناکافی از پرسلن، شرایط ساخت و تنشهای حرارتی مربوط باشد.
آیا پرسلن PFM قابل ترمیم است؟
در بعضی موارد بله. اگر آسیب محدود باشد و ساختار اصلی روکش مناسب باشد، دندانپزشک میتواند گزینههای ترمیم یا اصلاح را بررسی کند. آسیبهای گسترده ممکن است به ساخت مجدد نیاز داشته باشند.
آیا پریدگی PFM یعنی روکش باید عوض شود؟
خیر. شدت و محل پریدگی، وضعیت فریم، مارجین، دندان زیر روکش و علت ایجاد شکست باید بررسی شود.
PFM بهتر است یا زیرکونیا؟
هیچ پاسخ یکسانی برای همه کیسها وجود ندارد. انتخاب بین PFM و زیرکونیا به شرایط دندان، موقعیت، اکلوژن، نیاز زیبایی و نوع ترمیم بستگی دارد.
آیا روکش PFM ایمپلنت هم ممکن است دچار Chipping شود؟
بله. روکشهای ایمپلنت نیز ممکن است دچار مشکلات تکنیکی از جمله Chipping شوند و طراحی، نوع اتصال و انتخاب متریال در نتیجه نقش دارند.
دندانپزشک هستید و برای ساخت روکش به لابراتوار نیاز دارید؟
اگر برای کیسهای روکش PFM، زیرکونیا یا روکش ایمپلنت به ساخت دقیق و هماهنگی با لابراتوار نیاز دارید، میتوانید اطلاعات کیس، عکس و درخواست ساخت را برای لابراتوار پروتزهای دندانی اسپید ارسال کنید.
تیم اسپید بر اساس اطلاعات کیس و دستور دندانپزشک، ساخت ترمیم را برنامهریزی و اجرا میکند تا ارتباط میان مطب و لابراتوار در مراحل ساخت دقیقتر انجام شود.
برای هماهنگی و ارسال کیس روکش یا ایمپلنت با لابراتوار اسپید در ارتباط باشید.
